Ξιφίας

Είδος πελαγίσιου άγριου ψαριού που ζεί σε εύκρατες θάλασσες, σε όλη τη Μεσόγειο. Είναι σκούρο μαύρο στη ράχη και ανοιχτό στα πλευρά και στη κοιλιά. Διαθέτει ένα ξίφος σαν προέκταση της άνω σιαγόνας. Εχει ένα μεγάλο ραχιαίο πτερύγιο που εξέχει της επιφάνειας του νερού και μία μεγάλη ουρά σε σχήμα μισοφέγγαρου. Το στόμα του είναι κάτω απο τα μάτια με πολύ μικρά και κοφτερά δόντια. Μήκος σώματος έως 6 μέτρα, βάρος έως 500 κιλά. Ζεί σε βάθος έως 800 μέτρα, συνήθως έως 130 μέτρα.
Είναι γρήγορο ψάρι με ταχύτητα 80χλμ/ώρα, κυνηγάει κοντά στην επιφάνεια, πέφτει σε κοπάδια καλαμαριών/ψαριών και τα αποδεκατίζει, κάνοντας μεγάλη ζημιά και στα παραγάδια-δίχτυα ψαράδων. Είναι επιθετικό είδος, συχνά ορμάει σε φάλαινες, καρχαρίες ακόμη και βάρκες. Επειδή βασανίζεται απο παράσιτα, συχνά τρίβεται στους βράχους για να γλυτώσει απο αυτά. Σε αυτή τη φάση είναι πολύ επιθετικός μπορεί να πεταχτεί και έξω απο το νερό, τρυπώντας ό,τι βρεί μπροστά του

Μαγειρική
Το κρέας τους είναι παχύ και νόστιμο, κυκλοφορεί συνήθως στο εμπόριο κομμένος σε φέτες που ψήνονται στη σχάρα ή στο φούρνο, ακόμη και μαγειρευτές.

Λέγεται και Ξιφιός
Sword fish - Xiphias gladius, fam. Xiphiidae

Ξάφρισμα

Η αφαίρεση του αφρού που σχηματίζεται όταν βράζουμε κρέας, ή μούστο ή μαρμελάδες.

Ξίγαλα

Πρόκειται γιά ένα τυράκι αλοιφώδους υφής που παρασκευάζεται αποκλειστικά στην Σητεία. Γευστικά μοιάζει με την ξυνομυζήθρα και το πυκτόγαλο των Χανίων. Εχει πλούσια γεύση ξυνούτσικη και φρέσκια.

Ξινομυτζήθρα

Είναι φτιαγμένη από το συνδυασμό πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος. Αυτό που χαρακτηρίζει το τυρί αυτό είναι η ξινή του γεύση, όπως δηλώνεται εξάλλου και από το όνομά του. Έχει μεγαλύτερη περιεκτικότητα λίπους από ότι η κοινή μυζήθρα και το επεξεργάζονται με διαφορετικό τρόπο.

Στραγγίζεται από τα υγρά του και στη συνέχεια αλατίζεται ενώ το ζυμώνουν με το χέρι. Στη συνέχεια τοποθετείται σε σακούλες όπου πιέζεται για να απελευθερώσει και άλλα υγρά. Όταν τοποθετείται τελικά σε αεροστεγή βαρέλια ή δοχεία, αφήνεται να ωριμάσει για 2 μήνες σε δροσερό μέρος. Το αποτέλεσμα είναι ένα στεγνό, εύθρυπτο, ξινό τυρί που ταιριάζει απόλυτα με λίγο ούζο ή τσίπουρο.

Οι Κρητικοί αγαπούν αυτό το ιδιαίτερο τυρί και το εξάγουν ήδη από τον 18ο αιώνα.

Ξυνήθρα

Χόρτα με ξινούτσικη γεύση που συλλέγονται σε λιβάδια την άνοιξη και το χειμώνα. Υπάρχουν στη χώρα μας γύρω στα 50 είδη, όπως το ξινολάπαθο, νερολάπαθο,, άγριολάπαθο. Τρώμε μόνο τα φύλλα και τα τρυφερά βλαστάρια είτε μόνα τους σαλάτα ή μαζί με άλλα χορταρικά σε πίτες και σούπες καμμιά φορά μαγειρεύονται στη κατσαρόλα με κρέας.

Αλλα ονόματα, οξαλίδι, λάπαθα, ξινάκι, αγριόσεσκλο.
(Rumex sp-Sorrel)

Ξύδι απο κρασί

Φτιάχνεται απο κόκκινα, λευκά ή σαμπανιζέ κρασιά

Μπαλσαμικό ξύδι

Είδος ξυδιού με έντονη αλλά γλυκιά γεύση. Παράγεται απο τη ποικιλία σταφυλιών Trebbiano, απο τον μούστο. Παλαιώνεται για τουλάχιστον 10 χρόνια μέσα σε ξύλινα βαρέλια είτε απο βαλανιδιά, κερασιά, καρυδιά, κέδρο, μουριά κλπ, το κάθε βαρέλι να δίνει ιδιαίτερο άρωμα στο ξύδι. Το παραδοσιακό χρώμα του ξυδιού αυτού είναι σαν σκούρο κεχριμπάρι με γλυκόξινη γεύση.

Η τιμή του είναι ανάλογα με τον χρόνο παλαίωσης. Ενα μπαλσάμικο 2-3 ετών κοστίζει μερικά ευρώ, αυτά των 10- 20 ετών κοστίζουν πολύ περισσότερο.

Ενα νεαρό μπαλσάμικο (περίπου 8 ετών) μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε σαλάτες, ενώ όσο παλαιώνουν μπορεί να μπούν σε σάλτσες, μαριναδες, ενώ τα πολύ παλαιωμένα (25 ετών περίπου) δένουν όμορφα με φρούτα π.χ. φράουλες.

Balsamic vinegar

Ξινομυζήθρα

Είναι φτιαγμένη από το συνδυασμό πρόβειου και κατσικίσιου γάλακτος. Αυτό που χαρακτηρίζει το τυρί αυτό είναι η ξινή του γεύση, όπως δηλώνεται εξάλλου και από το όνομά του. Έχει μεγαλύτερη περιεκτικότητα λίπους από ότι η κοινή μυζήθρα και το επεξεργάζονται με διαφορετικό τρόπο.Στραγγίζεται από τα υγρά του και στη συνέχεια αλατίζεται ενώ το ζυμώνουν με το χέρι.Στη συνέχεια τοποθετείται σε σακούλες όπου πιέζεται για να απελευθερώσει και άλλα υγρά. Όταν τοποθετείται τελικά σε αεροστεγή βαρέλια ή δοχεία, αφήνεται να ωριμάσει για 2 μήνες σε δροσερό μέρος.Το αποτέλεσμα είναι ένα στεγνό, εύθρυπτο, ξινό τυρί που ταιριάζει απόλυτα με λίγο ούζο ή τσίπουρο.

Οι Κρητικοί αγαπούν αυτό το ιδιαίτερο τυρί και το εξάγουν ήδη από τον 18ο αιώνα.

Ξύσμα

Η φλούδα, λεμονιού ή πορτοκαλιού, τριμμένη σε πολύ λεπτό τρίφτη. Χρησιμοποιείται σαν άρωμα στα γλυκίσματα (κέικ) ή και στα φαγητά.

Ξινό Τζιάς

Μαλακό λευκό τυρί που παρασκευάζεται απο κατσικίσιο γάλα. Ωριμάζει σε υφασμάτινη σακκούλα που μόλις φύγει ο τσίρος (τα υγρά του) το ζυμώνουν με αλάτι.

Καταγωγή Κυκλάδες.